Open Data & Open Overheid sessies en toolkits

Zeer interessant en zeer vlot bereikbaar vanuit de plek waar u nù zit: de Open-overheid.nl website van het Nederlandse Leer- en Expertisepunt Open Overheid. Dat is onderdeel van de Stichting ICT Uitvoeringsorganisatie (ICTU) en werkt in opdracht van het Nederlandse ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het maakt ook deel uit van het Open Government Partnership (OGP), waar tot heden nog geen Belgische overheid lid van blijkt te zijn.

De site is net zo goed relevant voor wie bezig is met interactieve beleidsvorming of actieve openbaarheid van bestuur als met data en digitaliseringsprojecten in een ICT-context. Simon Sineks “Start with why” indachtig opent de site met waarom Open Overheid zijn belangrijk is, vnl. aan de hand van getuigenissen. Met bv. prikkelende statements als “Toegevoegde waarde moet het leidend principe worden, in plaats van regelgeving, vindt Anne Marie Schipper, projectleider aan een actieplan voor de provincie Groningen 2015 -2017. “Wij vroegen haar wat ze bedoelt met de doelen democratisering, socialisering en economisering. Ze vertelt over de effecten en baten en ook over de gedragscomponent die bij Open Overheid hoort.”

De site is ingedeeld in vier grote categorieën:

  1. Open Contact (nieuwsgierig zijn, een menselijk gezicht tonen door te delen en te vragen)
  2. Open Aanpak (samenwerken, openstaan voor nieuwe en onverwachte invalshoeken)
  3. Open Data (data delen, betere digitale diensten en nieuwe toepassingen laten ontstaan)
  4. Open Verantwoording (geef openheid van zaken, maak het kasboek openbaar).

Open-overheid.nl is ingedeeld in vier grote categorieën:

  1. Open Contact (nieuwsgierig zijn, een menselijk gezicht tonen door te delen en te vragen)
  2. Open Aanpak (samenwerken, openstaan voor nieuwe en onverwachte invalshoeken)
  3. Open Data (data delen, betere digitale diensten en nieuwe toepassingen laten ontstaan)
  4. Open Verantwoording (geef openheid van zaken, maak het kasboek openbaar).

Bij elk van de vier categorieën horen ook toolkits om aan de slag te gaan, en die werden telkens ingedeeld in drie groepen :

  1. handreiking
  2. praktische tips
  3. verdieping, met daar bv. ook wegwijs naar buitenlandse voorbeelden zoals de burgerbegroting in Antwerpen of Porto Allegre.

1 – Uit de toolkit Open Contact. “Een overheid die Open Contact aangaat is nabij, laagdrempelig, bereikbaar en betrouwbaar. (…) Door openlijk te werken, maken we de overheid toegankelijker en kunnen we zelf gebruik maken van de ideeën en vragen die uit de samenleving komen. Bijvoorbeeld door op sociale media te laten zien wat we doen. Open Contact met de overheid is belangrijk, voor iedereen. In de vorm van direct één-op-ééncontact, maar ook digitaal. Open, flexibel. (…) In begrijpelijke taal. Formele klachten, bezwaarschriften en andere brieven vergen vaak lange, formele en juridisch doorwrochte procedures. Die kosten alle betrokkenen veel tijd, geld en energie. (…) Voor Open Contact moet je bereid zijn om in gesprek te gaan, om echt te luisteren naar mensen en open te zijn over je afwegingen en twijfels. Bel bijvoorbeeld even vóór je een juridisch doorwrochte brief terug schrijft. Want is het wel 100% helder wat de briefschrijver eigenlijk dwarszit? Als je belt met een eerlijke en nieuwsgierige houding, actief luistert en doorvraagt, kom je er vaak snel achter wat er precies aan de hand is. Zo’n informele aanpak is oplossingsgericht. Zo kun je dure en tijdrovende juridische procedures voorkomen.”

1A – Handreiking Open Contact (te zetten stappen)

  1. Ga voor de informele aanpak
  2. Zoek intern medewerking
  3. Is een verzoek geschikt voor een informele afhandeling?
  4. Geschikt voor informele afhandeling? Intern afstemmen en contact zoeken
  5. Bel! Ga in gesprek (“De vraag staat natuurlijk voorop. En die wordt vaak veel duidelijker als je persoonlijk contact hebt gehad. Telefonisch, of in een gesprek op het gemeentehuis. Belangrijk is vooral om tot goede afspraken te komen. Bijvoorbeeld over de vorm waarin je de informatie aanlevert en hoeveel tijd het zal kosten. Zo kun je als het nodig is ook uitleggen dat je de gevraagde informatie niet eenvoudig kunt verzamelen, bijvoorbeeld omdat het niet in één systeem zit. Dat er extra tijd nodig is. Wanneer je hierover open het gesprek aangaat, levert dat meer begrip op.”)
  6. Handel het verzoek af
  7. Zorg voor nazorg.

1B – Praktische tips uit Gouda, van Marieke van Paassen:

  • huldig het credo ‘doordacht maar pragmatisch’
  • durf te proberen
  • draag uit waar je voor staat
  • waardeer de mooie kanten van maatwerk
  • werk met modellen waar het kan
  • accepteer dat het ook wel eens mis kan gaan.

1C – Verdieping. Een greep uit de toolkit:

2 – Uit de toolkit Open Aanpak. “Een Open Aanpak leidt tot beter onderbouwd en genuanceerder beleid en slimme oplossingen. (…) Als je vóór de besluitvorming goed luistert naar mensen en hen begrijpelijk informeert, kun je rekenen op meer begrip. Je ziet dan ook wat anderen al doen. Daardoor ontstaan onverwachte invalshoeken en kom je samen tot nieuwe ideeën. (…) Overheidsorganisaties kiezen vaak Open Aanpak als startpunt voor Open Overheid, want dat geeft focus en richting.”

2A – Handreiking Open Aanpak (te zetten stappen)

  • Krachtenveldanalyse: voelen en wegwezen. (“Bij complexe vraagstukken verandert het krachtenveld continu. De manier om hier een actueel beeld over te vormen is: in contact blijven met betrokkenen. Wanneer je het krachtenveld voldoende denkt te begrijpen dan kun je een strategisch pad uitstippelen.”)
  • Onderhandelen: weten hoe het kacheltje brandt (“Begrijpen waar het omslagpunt ligt van een goed resultaat naar een acceptabel resultaat naar een onacceptabel resultaat is een goed begin. Wanneer loopt de ander weg?”)
  • Diplomatie: juiste inhoud, toon en moment vinden.

2B – Zeven praktische tips voor innovatie door participatie (bekijk ook dit filmpje):

  1. een ambtenaar is ook maar een mens (“Iedereen vindt het op z’n tijd lastig om ideeën los te laten, speelruimte bij het bestuur te pakken, verwachtingen expliciet te maken en mee te bewegen.”)
  2. commercieel is niet vies
  3. richt een initiatievenbrigade op
  4. experimenteer mee
  5. zoek innovatieve manieren om het geheel juridisch en planologisch mogelijk te maken
  6. vier je succes en houd de betrokkenheid in stand
  7. ken je stad: gebruik de netwerken van de andere partijen.

2C – Verdieping. Een greep uit de toolkit:

3 – Uit de toolkit Open Data. “Een overheid die vertrouwt op de creativiteit in de maatschappij, kan zijn eigen effectiviteit een stuk verhogen. Op den duur is dat efficiënter en dus goedkoper. Ook krijgen inwoners de kans hun betrokkenheid om te zetten in concrete acties door gebruik te maken van Open Data. Tegelijkertijd stimuleren we nieuwe economische activiteit als we meer data open beschikbaar stellen. Zo kunnen vernieuwende digitale diensten ontstaan. Stel je gegevens kosteloos, rechtenvrij, openbaar, machineleesbaar en volgens open standaarden beschikbaar. Omdat je als gemeente, provincie of waterschap simpelweg transparant wilt zijn. Overheidsdata zijn immers op kosten van de burger verzameld, en moeten dus ook voor hún doelen beschikbaar zijn. Of om maatschappelijke en economische impact te laten ontstaan.”

3A – Handreiking Open Data (te zetten stappen)

  1. Enthousiasme en draagvlak verzamelen
  2. Richt je op maatschappelijke meerwaarde én inzet voor beleid
  3. Begin klein, en vooral: begin!
  4. Vergroot de interne betrokkenheid
  5. Luister naar de omgeving en werk samen
  6. Schaalvergroten massa maken.

3B – Praktische tips uit Eindhoven:

  • zoek oplossingen niet binnen
  • je hoeft het niet allemaal zelf te doen
  • durf te beginnen
  • maak Open Data onderdeel van de werkprocessen en kijk naar de waarde voor de eigen organisatie
  • laat je niet tegenhouden door lopende discussies.

3C – Verdieping. Een greep uit de toolkit:

  • OmgevingsAlert, een toepassing die inwoners vertelt waar in hun omgeving een verbouwing of een wegopbreking plaats zal vinden
  • Open Cultuur Data maakt zich sterk voor het openstellen van data uit de Nederlandse culturele sector en de ontwikkeling van nieuwe waardevolle toepassingen
  • de handreiking bij het openen van data op het Open Dataportaal van de Nederlandse overheid
  • de groepen Code for NL en Code for America (we vonden niet meteen sites genaamd Code for Flanders of Code for Belgium)
  • Hack de Overheid, een community van ontwikkelaars en programmeurs die werken met open data en er hun kennis over open data, tools en apps delen, bijeenkomsten, hackathons, competities en challenges organiseren, …

4 – Uit de toolkit Open Verantwoording. “Mensen willen weten wat er met hun belastinggeld gebeurt. Of je nu aan de gemeente betaalt, of aan de Belastingdienst. Als overheidsorganisaties de inkomsten en uitgaven actief openbaar maken, zien burgers waaraan hun geld wordt besteed. (…) Het ‘huishoudboekje’ openbaar maken heeft ook een zelfreinigend effect. Een overheid die meer ‘als burger’ gaat denken, en meer ‘als burger’ geld uitgeeft, zou weleens bezuinigingen kunnen realiseren. Alle declaraties en subsidie-uitgaven openbaar maken, kan tot een strengere integriteitstoets vooraf leiden.”

4A – Handreiking (te zetten stappen)

  1. Erken de behoefte aan informatie
  2. Stel vast wat het doel is, en welke informatie daarbij hoort
  3. Zorg voor commitment binnen de eigen organisatie (“In Hengelo deden ze dit door een aftrapbijeenkomst te organiseren, waarin tekst en uitleg gegeven werd over de nieuwe aanpak. Maar ook door iedereen goed op de hoogte te houden en helder te communiceren over wat de bedoeling is, werd draagvlak gewonnen. Bijvoorbeeld door aan te geven dat de applicatie bedoeld is om inzicht te geven, en dat er nog verschillende stappen genomen zullen worden voordat er echt besluiten worden genomen op basis van de informatie.”)
  4. Bepaal het format en houd daaraan vast (“Dit zorgt ervoor dat de teksten kort en bondig, helder en begrijpelijk moeten zijn.”)
  5. Verzamel de juiste informatie (“Natuurlijk werd de informatie gecontroleerd op juistheid en volledigheid en een juridische check uitgevoerd of de informatie gepubliceerd mocht worden.”)
  6. Publiceer de informatie en communiceer erover (“Ook op de sociale media kreeg het initiatief de nodige aandacht. Dat roept reacties op, die overwegend positief zijn.”)
  7. Bepaal het vervolg.

4B – Praktische tips van de makers van “Wat doet Hengelo?” (gelanceerd 2014-10):

  • Houd het einddoel in zicht
  • Stel het format vast en houd er zoveel mogelijk aan vast (“Heel veel collega’s vonden het moeilijk om zich te beperken tot een aantal zinnen, maar daarin zit juist de kracht.”)
  • Betrek collega’s bij de nieuwe aanpak
  • Doe een voorzet voor de verantwoordingsinformatie die je wilt delen (“Een goede voorbereiding en zorgvuldigheid levert bovendien vertrouwen op en neemt koudwatervrees weg.”)
  • Betrek indien nodig een externe partij. (“Hengelo nam een bureau in de arm dat de sessies met medewerkers kon faciliteren. Dit levert twee grote voordelen op: er ontstaat minder discussie over de inhoud, omdat de begeleiders van de sessies geen belang hebben bij de uitkomst en het voorkomt teveel ambtelijk jargon in teksten.”)

4C – Verdieping. Een greep uit de toolkit:

De – ronduit schitterende – site biedt bovendien ook:

Ook opvallend: zes Nederlandse gemeenten zijn in april gestart met pilootprojecten Open Raadsinformatie. “Het doel is om alle raadsinformatie, die nu ongestructureerd openbaar is, op een uniforme en geïntegreerde manier als Open Data beschikbaar te stellen. Hierdoor kunnen raadsleden, inwoners en (lokale) journalisten de besluitvorming van de raad gerichter volgen.” Ondertussen stelt ook het Vlaams Parlement de informatie van zijn (nieuwe) website als open data ter beschikking via webservices.

Open data (en een bijhorend opendataportaal) zullen aan belang toenemen in het licht van het nakende nieuwe decreet hergebruik van overheidsinformatie, als dat wordt bekrachtigd door het Vlaams Parlement. Bij die omzetting van de herziening van de Europese “PSI” Richtlijn uit 2013 wordt het recht op hergebruik van algemeen toegankelijke bestuursdocumenten de norm voor overheden in Vlaanderen en moeten “de bestuursdocumenten zoveel mogelijk via elektronische weg beschikbaar” worden gemaakt “in de reeds bestaande formaten of talen en, indien mogelijk en passend, in een open en machinaal leesbaar formaat, samen met hun metagegevens. Zowel het formaat als de metagegevens voldoen voor zover mogelijk aan formele open standaarden” [art. 3 §2]. Een ‘open formaat’ is “een bestandsformaat dat platformonafhankelijk is en voor het publiek beschikbaar is zonder enige beperking die het hergebruik van informatie verhindert” [art. 2, 5°].

En in Gent vond op 2015-04-30 een “Open Bewonersacademie” plaats in het kader van de Digitale Week. Gemist? “Het is nooit te laat om aan te sluiten bij de Bewonersacademie” dixit David Slosse van de Dienst Beleidsparticipatie van de Stad Gent. “Heel wat Gentenaren zijn begaan met hun buurt of wijk. Sommige gaan daarmee digitaal aan de slag, onder de vorm van een eigen wijksite, een uitkalender voor de wijk, initiatieven op Facebook of Twitter, tot zelfs allerhande simulaties in 3D en 4D. Op een academie-avond demonstreren deze Gentenaren 2.0 hun digitale en online initiatieven aan een breder publiek. Online meets ofline. De Bewonersacademie Gent als een lerend netwerk.”

Zie verder ook:

We reikten eerder al tal van links over participatie en interactieve beleidsvorming (ook bekend onder trefwoorden als cocreatief beleidmaken en open policy making) aan in eerder blogartikels – check de tag participatie.

Uitsmijter: een fraai voorbeeld van het gebruik van sociale media, in combinatie met de wet openbaarheid van bestuur, is de kaart die De Standaard in Google Maps aanmaakte met de inspectieverslagen van de ziekenhuizen (van het agentschap Zorginspectie van de Vlaamse overheid). Bijhorende links:

En nog zo’n kaart die gebruik maakt data van de Vlaamse overheid, in dit geval van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM, project Kwaliteit Zwemwater), is die van de gratis zwemvijvers: www.standaard.be/zwemvijvers

Welke tips of sites zou ù aanraden? Deel ze met ons via het commentaarveld hieronder a.u.b.

Dit artikel verscheen eerder elders – op 2015-05-08 + 2015-03-01 + 2014-06-30.

Getagged , , , , ,

Bedenkingen? Aanvullingen? Correcties? Lof? Reageer!

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: