Digitaliseren? Ontwikkel dan strategieën voor àlle profielen

8 profielen van digitale ongelijkheden - uitsnede uit de poster van Ilse Mariën & Dorien Baelden (VUB 2015)

Overheden digitaliseren volop én willen daarbij zoveel mogelijk mensen blijven bedienen. Maar niet iedereen gaat op dezelfde manier om met digitale media.  Het digitaal mediagebruik van mensen wordt beïnvloed door verschillende factoren zoals toegang tot het internet, autonomie in gebruik, of ondersteuning door familie of collega’s.

Ilse Mariën en Dorien Baelden – onderzoekers bij iMinds / SMIT / Vrije Universiteit Brussel (VUB) –  onderzochten die factoren en beschrijven in een recent rapport acht profielen van digitale ongelijkheden. Aan de hand van de acht profielen kunnen we de doelgroepen van onze dienstverlening of ons beleid beter in kaart brengen en een strategie ontwikkelen op maat van ieder profiel.

  1. the digital outcasts (media-arme leefwereld, laag zelfvertrouwen en zelfbeeld, …)
  2. the hopelessly undigital (sociaal uitgesloten, meegaan moet maar lukt niet, …)
  3. the digital fighters (sterk gemotiveerd [maar strugglen], digitale evolutie gaat te snel, …)
  4. the smoothly digital (sociaal ingesloten, krijgen en geven digitale ondersteuning, …)
  5. the digital all-stars (participeren in alle levensdomeinen, tekenen krijtlijnen uit, …)
  6. the unexpected digital masters (anders dan hun peers, zeer hoge autonomie, …)
  7. the unexpected digital drop-outs (zeer lage motivatie om digital media te gebruiken, …)
  8. the digitally self-excluded (media-arme levensstijl, komen voor in alle socio-economische groepen, …).

Als overheid moeten we eigenlijk met élk van die acht profielen rekening houden. Niet alleen met de “smoothly digital” maar evengoed met de “digital outcasts”, de “unexpected digital drop-outs” én de “digital all-stars”. Die laatste groep van voorlopers kunnen we immers evengoed verliezen, als we hen niet genoeg digitale mogelijkheden bieden. Al gaat onze zorg spontaan allicht eerder naar de mensen die digitaal niet mee zijn. Zij hebben het sociaal-economisch immers ook al moeilijk, en die ongelijkheid willen we niet vergroten. Toch?

Ja en neen. Een van de interessante vaststellingen is namelijk dat de relatie tussen sociale en digitale uitsluiting niet zo rechtlijnig is als in vroeger onderzoek werd aangegeven. Hetzelfde geldt voor “ouderen” versus “jongeren”. Mariën en Baelden kijken niet alleen naar sociaal-economische factoren, maar ook naar factoren zoals autonomie in gebruik en “soft skills” zoals zelfvertrouwen of de vaardigheid om hulp te vragen.

De acht profielen bieden zo een meer genuanceerd, diepgaand en volledig overzicht van digitale uitsluitingsmechanismen dan de bestaande modellen. Maar inderdaad, voor de meeste mensen in een sociaal kwetsbare situatie blijft het Mattheuseffect helaas spelen. Kansrijke groepen  kunnen hun eigen positie in de maatschappij makkelijker en sneller versterken door het strategisch inzetten van digitale media, in tegenstelling tot kwetsbare groepen.

Twee interessante profielen – uit beleidsoogpunt – zijn de “unexpected digital masters” en de “digitally self excluded”.

  1. De eerste groep is digitaal helemaal mee ondanks de sociale situatie waarin ze leeft. “Unexpected digital masters” zijn ideaal om anderen in hun omgeving te ondersteunen, maar hebben misschien ondersteuning nodig om die rol op te nemen. Als ze dat willen.
  2. De “digitally self excluded” zijn de mensen die zelf kiezen om al wat digitaal is te mijden. Je zou dan de vraag kunnen stellen: tegen welke prijs voorzien we voor hen nog een fysiek loket? Maar als je ook de “digital outcasts” of de “digital fighters” in rekening brengt, ziet het antwoord er alweer anders uit.

Een paar organisaties uit het middenveld en de overheid verkenden de meerwaarde van de acht profielen al in empirische denkoefeningen. De resultaten worden binnenkort gepubliceerd op www.idealic.be.

Op www.idealic.be/#!publications/cb72 vind je nu al:

  • het rapport van Ilse Mariën en Dorien Baelden (pdf van 3,5 MB),
  • een poster die een mooi overzicht geeft (pdf van 16,9 MB)
  • en fiches voor elk van de acht profielen (pdf van 3,9 MB).
  • En zie ook de artikels en dossiers getagd “digitale kansen voor kansarme groepen” op de site van Mediawijs.

Tip: “studiedag aan de slag met kansengroepen” op 2015-10-29!

En zie ook ons eerder artikel “Analoog of digitaal – over inclusief communiceren in de internetsamenleving” (2015-04-21).

2016-03-15: Ilse Mariën publiceerde ondertussen een toekomstvisie op e-inclusie onder de vorm van een whitepaper, die men als organisatie kan onderschrijven. Ze werkte daarvoor samen met Mediawijs.be en een aantal e-inclusie-experten van koepelorganisaties & (boven)lokale organisaties. Het doel van het document [- hoeveel mensen weten eigenlijk wat whitepapers en groenboeken e.d. zijn -] is om de huidige beleidsactoren een aantal concrete aanbevelingen aan te reiken om een duurzaam e-inclusiebeleid te realiseren.

Call for projects: daarnaast zal in het najaar 2016 het boek “E-inclusie in Vlaanderen” verschijnen, geschreven door Ilse Mariën, Laure Van Hoecke (Mediawijs.be) en Sara Van Damme (Digipolis Gent) in samenwerking met Politeia en VVSG. Met het oog op relevante voorbeelden in dat boek roept het trio lokale besturen en sociaal-culturele organisaties op om hun goede praktijken te registreren. Update: het boek “Allemaal Digitaal? 14 sterke praktijken voor de uitbouw van een duurzaam e-inclusiebeleid” wordt gelanceerd op 2016-11-28.

Update#2: Nederlandse opleiding over hoe laaggeletterden online te bereiken (drie invalshoeken) op 2016-02-18 + straf pleidooi voor participatief onderzoek van Bert Pol in zijn Gedragscolumn voor NRC, 2016-10-25 …

Update #3: Ilse Mariën zal aanbevelingen schrijven in het kader van een project van de SERV (2019).

Dit artikel verscheen eerder elders – op 2015-10-08 (met dank aan Marijke V) + 2016-04-20.

Getagged ,

Bedenkingen? Aanvullingen? Correcties? Lof? Reageer!

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: